Việc Trump triệu hồi đồng loạt gần 30 đại sứ Mỹ đang gây lo ngại sâu rộng về khả năng làm rỗng vị trí lãnh đạo và giảm hiệu quả ngoại giao của Hoa Kỳ.

Lý do và quy trình triệu hồi đại sứ

Vào ngày 24/12, 10 nghị sĩ Dân chủ thuộc Ủy ban Đối ngoại Thượng viện đã gửi thư yêu cầu Tổng thống Trump đảo ngược quyết định triệu hồi các đại sứ. Họ mô tả hành động này là “động thái chưa từng có tiền lệ” và cho rằng số vị trí trống trên toàn cầu đã vượt quá 100.

Theo báo cáo truyền thông Mỹ, ít nhất 29 đại sứ tại châu Phi, châu Á, châu Âu, Trung Đông và Nam Mỹ đã nhận thông báo nhiệm kỳ sẽ kết thúc vào tháng 1/2026. Họ được bổ nhiệm dưới thời Tổng thống Joe Biden và đã vượt qua đợt rà soát nhân sự đầu nhiệm kỳ thứ hai của Trump.

Phản hồi của Bộ Ngoại giao

Bộ Ngoại giao Mỹ khẳng định việc triệu hồi là “quy trình tiêu chuẩn của bất kỳ chính quyền nào” và nhấn mạnh đại sứ là người đại diện cá nhân của Tổng thống, do đó Tổng thống có quyền quyết định thời gian họ ở lại.

Những lời cảnh báo từ các chuyên gia

John Dinkelman, Chủ tịch Hiệp hội Ngoại giao Mỹ (AFSA) với gần 40 năm kinh nghiệm, cho biết quyết định này “chưa từng có tiền lệ” và so sánh nó với việc Washington “tự rút những cầu thủ chủ lực khỏi sân” ngay trước các ván cờ ngoại giao quan trọng.

Ông nhấn mạnh: “Đó là hành động phá hoại bộ máy ngoại giao của Mỹ. Các đại sứ đã cống hiến cả đời cho sự nghiệp ngoại giao, và việc thay họ bằng nhân sự mới sẽ mất thời gian để xây dựng lại mạng lưới quan hệ và lòng tin.”

Cameron Hudson, cựu quan chức phụ trách châu Phi, cho rằng quyết định này phản ánh phong cách “cá nhân hóa” của Trump: khi ông muốn can thiệp trực tiếp, vị trí đại sứ không quan trọng; khi không cần, các quốc gia này sẽ bị bỏ qua trong chiến lược.

Tác động khu vực: Trường hợp châu Phi

Thực tế, các đại sứ quán Mỹ tại châu Phi đã thiếu nhân sự từ lâu. Việc triệu hồi thêm 13 đại sứ sẽ nâng tổng số vị trí lãnh đạo cấp cao còn trống lên khoảng 30, trong khi Nhà Trắng chưa đề cử người thay thế cho Trợ lý Ngoại trưởng phụ trách châu Phi.

Tibor Nagy, cựu quan chức cao cấp phụ trách châu Phi dưới thời Trump, cảnh báo rằng khoảng trống quá lớn sẽ làm giảm khả năng triển khai chính sách, nhất là khi khu vực đang chịu áp lực từ các cuộc đảo chính và xung đột kéo dài.

Phản ứng chính trị và rủi ro chiến lược

Các thượng nghị sĩ Dân chủ cảnh báo rằng việc bỏ trống hàng loạt vị trí đại sứ tạo cơ hội cho các đối thủ như Trung Quốc và Nga tăng ảnh hưởng tại các khu vực trọng yếu.

Trong thư gửi Trump, họ nhấn mạnh rằng việc thay người liên tục sẽ “làm giảm uy tín, an ninh và khả năng bảo vệ công dân, doanh nghiệp Mỹ ở nước ngoài”.

Dinkelman kết luận: “Nếu chúng ta thay người hàng loạt theo mỗi chính quyền, Mỹ sẽ mất dần khả năng làm ngoại giao, không hoàn thành công việc nào và cuối cùng tổn hại chính đất nước.”

Trong bối cảnh này, dù chính quyền Trump cho rằng việc triệu hồi phù hợp với phong cách lãnh đạo, các nhà phân tích vẫn lưu ý rằng phần lớn công việc thực thi và theo dõi chính sách vẫn cần đại sứ quán đảm nhiệm.

Kết luận: Việc triệu hồi đồng loạt gần 30 đại sứ có thể tạo ra khoảng trống lãnh đạo nghiêm trọng, làm suy yếu năng lực ngoại giao và mở ra không gian cho các đối thủ quốc tế. Các nhà hoạch định chính sách cần cân nhắc kỹ lưỡng trước khi thực hiện những thay đổi quy mô này.